Tók tawındaǵı oylar

Tús atıńnan, kel Ulmambet qasıma,Bir shıǵayıq Tók tawınıń basına.Seniń menen bir sáwirlep qaytayın,Kelgenimde men payǵambar jasıma.Aytalmassań sen de «júdá jaspan» dep,Qaraysań ba qıraw shalǵan shashıńa?Biraq «házir aq shash moda erlerge»,Dep hayallar aytısar kóp jerlerde...

Doslar boldı. Ele de bar. BiraqtaBirazları ketti kelmes jıraqqa...Birazı hámeldar bolıp ózińdey,Kóriner tek jıynalısta, qonaqta.Otırıspada apaq - shapaq bolamız,Zor beremiz marapat hám araqqa.Sol zańǵar ǵoy Brejnevtıń tusındaErkeklerdi súyistirgen usınday...

Al sen, bala, sál jasıraq bolsań da,Biziń menen sırlasıwǵa barsań dá.Meniń ushın ózgermeyseń ómirde,Kerderige hákim bolıp tursań da.Júr qáne, bir jırtılısıp alayıq,Tók tawına gúz kiyatqan qarsańda.Sen bir gezde shayır ediń «wo» degen.Ózgerisler bolmay atır ne degen.

Bir biymaza nazbiyke ǵoy shayırlıq,Durıs islediń óz waqtında ayırlıp,«Ónerdi úyren de jiyren» degendey,Heke talaq dese, berdiń qayıllıq.Yosh perisi ne buyırsa al maǵan,Bas tartıwǵa mende joq hesh tayınlıq.Kómpis bolıp, kónip ketken qusayman.Jep júrgenim joq biraq ta pushayman.

Wa, shayırlıq! Sensiz sahra shóldeymen.Bulaǵınan ishken sayın shólleyman.Hár saparı túsip ketse ushqınıń,Tamızıqtay janıp bolmay sónbeymen.Yosh perisi kelse, joytıp esimdi,Jandı qayda qoyarımdı bilmeyman.Biraq házir kim tiygizer ol qayırdı,Farrısınıp júrse kerek shayırdı...

Eki zaman enshi alısqan bir waqta,Bir namentay shayır kelip bul jaqqa,Astan - kesten qılıp «qayta qurdı» ol,Kóp kemeler shıǵıp qaldı qurǵaqqa.Sonda seniń aytqan ushqır sózińdiJurt kúliser eske alıp hár waqta:«Dúnyanıń isine qalasań qayıl,Shayırlar - sekretar, sekretar - shayır...»

Máylidaǵı... He is bolsa, alladan,Qaraqalpaqqa kimler biylik qılmaǵan!Búgingi zaman basqa, zań basqa.Hár shayır óz oyın ashıq jırlaǵan.Biraz jeri jaqpasa da zamannıńUsı jeri unańqırap tur maǵan.Erkin sóylep, erkin jazıw degendiKórip - bilip atırmızǵoy biz endi.

Wa, erkinlik! Júrgen jeriń qut qanday!He bar seniń orınıńdı tutqanday?Suńqar qustıń párwazı bar ózińde,Tawǵa shıǵıp, taza hawa jutqanday.Qayrawdaǵı ǵazday ediń baylawlı.Sál talpınsań, iyeń qabaq shıtqanday.Partiyanı jırladıq tek atam dep,Tuwǵan eldi aytqızbadı - aw watan dep.

Hár kisiniń bolar watan - anası,Óz watanın súyer adam balası.«Watan qayda?», «Watan saǵan bilip qoy.Moynaq penen Muz teńizdiń arası.Sol aralıq bári seniń watanıń»,«Al mınaw - she, qaraqalpaq dalası?»«Onı mázi «tuwǵan jer» dep jırlaysań,Solay etseń, sen milletshil bolmaysań».

O tuwǵan jer! Sen nelerdi kórmediń.Kóp kórgenseń kúshlilerdiń ermegin.«Iskenderdiń shaqı bar» dep, qudıqqaHege adamlar baqırǵanın serledim.Kúshlililerge qosıǵımdı bersem de,Senlik watan muhabbatın bermedim.Seniń ıshqıń kewilge nur quyǵanday,Sútilmegiń saǵındırǵan Ziywarday.

Jigitler bar, «óz watanım» degende,Kóre almas awılınan basqanı.Watan maǵan at mińgizse egerde,«Watanım» dep onı tilge baspadı.Dártke ushırap, qayǵı - hásiret shegerde,Bul topıraqqa tamıp kózden jasları,Ókingende, ógeysimey balasın,Sıypar bastanusı watan - anası.

Ózligińdi bilmey turıp, ózgeniBildim dew, - qamlıǵıńnıń belgisi.Ózligińdi mise tutpay bezgeniń,Bilseń, kelte pámligińniń belgisi.Danalardı tıńlay - tıńlay sezgenim:Inabatıń - begligińniń belgisi.«Sen hesh kimnen kem emesseń, biradar,Hesh kim sennen artıq emes sira da».

Óz úyiniń tuwırlıǵın jel túrip,Erkin ósken insan nalısh qılar ma.Ana topıraq, tuwıp - ósken el turıp,Fayrı jurtta ol ańsamay turar ma.Qara taldıń sayasında jelpinip,Sáwbetlesip, shay ishkendey bolar ma, -Eń jaqsı jer bar dese bul dúnyada,Ol - biziń el, hámmesinen zıyada.

Anam meni sheship alıp besikten,Qara úyden shıqqanında háwletip,Tuńǵısh iret quyash nurın kórgenmen.Watan senseń ómirim hám dáwletim.Sen qayǵırsań, qayısadı qabırǵam,Quwanaman, kelse az - kem áwmetiń.Jansam, seniń dártiń menen janaman,Bosaǵańdı bárhá tawap qılaman.

Tuwılasań dese maǵan júz iret,Tek te usı jerde tuwılar edim.Jalań ayaq may topıraqtı shańǵıtıp,Barlıq soqpaǵıńnan juwırar edim.Burqıp aqqan ılay suwın ÁmiwdińJúzlerime súrtip, juwınar edim.Bunda tereń tamır urǵan terekpen,Watan - maǵan men - Watanǵa kerekpen.

Óz suwınıń boyın súymes qay terek,Sen tawımsań meniń arqa súyegen.«Jáyhun jaǵasında ósken bayterek»Dep baslanǵan gimnińdi súyemen.O suveren Respublikam, Watanım,Seni súyiw huqıwqına iyemen.Mustaqillik - biyǵarezlik samalıJúzlerińdi jelpip turǵay mudamı.

Oy, zaman - ay, kettiń - aw birden ózgerip,Keshe esitkendi búgin kóz kórip.Sheshenliktiń seminarın ótkizdik,«Qayta qurıw» emes, boldı ezbelik.Gónelerin buzdıq, jańasın qurmay,Biraz waqıt is ornına sóz kelip.Úlken úy shańıraǵı kúyrelip qaldı,Ballar basqa shıǵıp, úylenip aldı...

Qan shashırap qarabaqlar ashıldı.Mafiyalar jawızlıǵın asırdı.«Bekkem birlik» bir zamanda ıdırap,Bolıp ketti dúnya ulı - tısırlı.Biybastaqlıq, qımbatshılıq, qıtshılıqTurmıstıń bar bereketin qashırdı.Endi bolsa, biz kórmegen burındaBaratırmız bir bazardıń jolında.

Kórgenlerdiń aytıwınsha, bul bazar,Onda bolar «hákim bazar», «qul bazar».«Hákim bazar», - is bilermen, dáldalshı,Alıpsatar, sawdagerge pul bazar.Qul bazar» - bul jumıssız hám gedeyge,Arzan miynet, qımbat turmıs, pulǵa zar.Bul bazardıń óz zańı bar qıyamet,Oǵan hátte tisi batpas húkimet...

«Kelgen edik bul jerge dem almaǵa,Siyasattan az - kem sawa bolmaǵa».«Jutar hawamız da siyasatlanǵan,Tirishilik joq onı jutpay turmaǵa».«Durıs aytasań, bul siyasat hámmeniÚńildirip qoyıptı bir dáryaǵa!Úmit penen tigilemiz oǵan kóp,«Altın balıq» shıǵar eken qashan dep»...

Tariyx túnep jatqan Tóktiń qalası,Sol áyemgi «jipek joldıń» jaǵası.Arameyshe jazıwların oqıwǵaEle ilimniń kelmey atır shaması...Altın gúzdiń azanında ház bergen,Ayhay gúzdiń, tuwǵan jerdiń hawası!Jaslıq dáwirim jáne maǵan qaytqanday.Sen bul jerge hákimseń - aw aytqanday.

Sen tuwmadıń xan tuqım ya tóreden,Húkimetti tirep turǵan óredenBalasısań qara taban diyxannıń,Shesheń seni bóz jórgekke bólegen.Hákim degen úlken hamal álbette,Hákim bolıp kórmesem de bilemen.Elewiretip ushar - ushar qusı bar,Sol keshegi raykomnıń kúshi bar.

Jaǵday joq bir - birewge kúlgendey,Jurttıń bilmegenin birew bilgendey.Hákim bolıw ońay emes tap házir,Bayaǵısha shalqıp dáwran súrgendey.Jurt jawraǵan jetpesinlik kórpesinBasqa tartsań, ayaq tońıp búlgendey.Shamalı ǵoy senińdaǵı ayırmań,Qálem shaynap, bas qatırǵan shayırdan.

Átteń, biraq jigitler bar ayırım.Eske salar bir esersoq bay ulın.Búgin hákim, erteń «hár kim» degendey,El mápine az tiygizer qayırın.Jurt bilmeydi, dep házlikke berilip,Tartpay minip júrmeliniń ayılın,Attan awnap túskeni bar qayırǵa...Toba - toba, abıraydan ayırma!

Hár bir adam ózinshe zor faylasuf,Shertken sazı jup emes, taq tarlıday.Ózim menen ózim turman sóylesip,Arqan esip otırǵan bir ǵarrıday.Janbas jilik qaynar qazan túbinde,Qalqıp júrip qaynar eken sharbı may.Ózin ózi maqullawday mısalı,Sóylemsheklik - qartayıwdıń nıshanı.

Bunda ótken ne dáwirler, ne kúnler,Ata - baba dárgayı bul ájayıp.Etekli el, kóz quwantqan eginler,Baǵ hám palız, salı atızlar kók jayıp,Bir qaptalda izeykeshsiz kebirler,Bozlar jatar boz biyedey tıńayıp.Qoyımshılıq kóriner jol tamanda,Ázler baba ruhı bar olmanda.

Adamzattıń barlıq iship - jegeniEńbegi ǵoy diyxan degen kisiniń.Bar báleni tabar sháhár degeniń,Arqawı - ilim, erisi - sumlıq isiniń.Ańlıǵanı aldastırıp awıldı,Arzan alıp, qımbat satıw, túsirim.Hayshalatıw ushın hár túp pálekti,Diyxan bayǵus altı ay jaz hálekti.

Diyxan xalqı haq niyetli kisidur,Tamǵan teri tirishilikke dáneker.Jer, suw, hawa, - alaǵada túsidur,Taptan - qapqa túskeninshe qáweter.Shayırlıq ta haq bázirgen isidur,He jazsań da bári haqqa táwekel.Mánili sóz bazarına salǵanda,Qarıydarı bolǵay deyseń alǵanday...

Men ayayman qálemkeshler qáwimin,Jazǵan kitapları jatır basılmay.Sóylep - sóylep shıǵardı háwirin,Jıynalısı quldıń tarabasınday.Pegaslar júr hákke shuqıp jawırnın,Iyesiz, ministen qalǵan ǵashırday.Házlikke úyrengen yosh perileri,Ketip atır kommersantlarǵa erip...

Al ózim - she? Ózimdaǵı qálemkesh.Sizlerden joq hasla meniń ayırmam.Biraq búytip sır bermeyik, doslar, hesh,Jańa zaman ne kútedi shayırdan?Bunı biler birew erte, birew kesh:Bayaǵıday «húrriyt - shák» ke ayırǵanObkomıń joq siyasatqa súyretken,Paxtakeshke paxta egiwdi úyretken...

Sonıń ushın, jaza beriń. Biraqta,Xalıq dártinen qaltırasın qálemiń.Zamanında Ájiniyaz, Berdaq taDáme etpegen qálem haqı tólemin.Kitap bolıp shıqpaǵan da hesh waqta.Endi mına bazar degen bálenińTekshesinde kitabıńdı kóre ber,Heshe pullıq ekenińdi bile ber.

Xalıqtıń yadı - qumshawıtlı aq jaǵıs,Tolqınsaqlar juwıp keter izińdi.Bunda ótpes jalǵan dańq hám jaq jarıs,Jańa áwlad oqırmeken sózińdi,Bulaq bası bolar ma ya tamtarıs,Bul dúnyadan jumǵannan soń kózińdi:Bunı aldan hesh kim ayta almaǵan,Qalıs xızmet - bizden, nesip - alladan.

Sóytsedaǵı, bendeshilik degen bar,Bazda turıp qıyal etseń oylanıp,Bizler quwıp salǵan ármanlı Aral,Óz jaǵısın ańsap, kelse aylanıp,«Teńiz, teńiz!» desip quwanǵan ballar,Meniń ziratımnıń qasına barıp,Yadǵa alsa qosıǵımdı tórt qatar,Ruwhım bir awnap, shad bolıp jatar...

Ómir degen xoshadaǵlı ármanday,Kórgen qızıq, súrgen dáwran jalǵanday.Yalǵanshınıń Tók tawına bir túnep,Máńgilikke sapar shekken kárwanday.Opalı dos penen ótken demlerińSanawsızdur asqabaq jep turǵanday.Lekin hesh kim aytpas máńgi turman dep.He qıyallar keshpes oydan, Ulmambet!